احتمال شیوع طاعون در روسیه؛ ماجرای مرگ کارمند آزمایشگاه در سیبری چیست؟
به پارس آل رگ یک کارمند ۲۸ ساله در یک مؤسسه تحقیقاتی مرتبط با طاعون در سیبری روسیه، موجی از نگرانی درباره احتمال شیوع طاعون ریوی به راه انداخته است. مقام‌های روسیه پس از این حادثه چندین اقدام پیشگیرانه انجام داده‌اند و حدود ۲۰۰ نفر از افرادی را که با فرد جان‌باخته در تماس بوده‌اند تحت مراقبت پزشکی قرار داده‌اند. با این حال، تا این لحظه ابتلای این کارمند به طاعون یا وقوع یک شیوع رسمی طاعون در روسیه تأیید نشده است.
ماجرا از آنجا حساس‌تر شد که گزارش‌هایی درباره احتمال وقوع یک حادثه در آزمایشگاه و تماس فرد جان‌باخته با عامل بیماری طاعون منتشر شد. در مقابل، مقام‌های بهداشتی روسیه می‌گویند آزمایش‌های انجام‌شده تاکنون ارتباطی میان مرگ این فرد و عوامل بیماری‌زایی که در محل کارش با آن‌ها سروکار داشته پیدا نکرده است.
در همین حال، سازمان جهانی بهداشت و مقام‌های بهداشتی آمریکا و اروپا نیز وضعیت را زیر نظر گرفته‌اند. سازمان جهانی بهداشت بر اساس اطلاعات فعلی، خطر برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است؛ با این حال، با توجه به ماهیت طاعون ریوی، ادامه بررسی و دریافت اطلاعات دقیق اهمیت زیادی دارد.
ماجرای طاعون در روسیه از کجا شروع شد؟
مرکز توجه این ماجرا شهر ایرکوتسک در سیبری است؛ جایی که «مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک» فعالیت می‌کند. این مرکز از مؤسسات تخصصی روسیه در زمینه مطالعه طاعون و دیگر بیماری‌های عفونی خطرناک به شمار می‌رود.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، یک کارمند ۲۸ ساله این مؤسسه در اواخر سپتامبر بیمار شد و پس از ابتلا به نوعی ذات‌الریه با منشأ نامشخص، در بیمارستان بستری شد. او در نهایت در فاصله اول تا دوم اکتبر جان خود را از دست داد. مقام‌های روسیه علت دقیق بیماری را «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» اعلام کرده‌اند.
موضوع زمانی توجه رسانه‌ها را جلب کرد که گزارش‌هایی غیررسمی درباره احتمال شکستن یک لوله آزمایش حاوی باکتری طاعون در محل کار این فرد منتشر شد. این ادعا هنوز به‌صورت رسمی تأیید نشده است.
مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند که بررسی‌های آزمایشگاهی گسترده، وجود میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای این فرد را نشان نداده و هیچ حادثه‌ای مربوط به انتشار عوامل بیماری‌زای خطرناک در مؤسسه نیز ثبت نشده است.
بنابراین، در حال حاضر باید میان «گزارش درباره احتمال یک حادثه آزمایشگاهی» و «تأیید وقوع حادثه و ابتلا به طاعون» تفاوت قائل شد.
چرا حدود ۲۰۰ نفر قرنطینه یا تحت مراقبت قرار گرفتند؟
با وجود نبود تأیید رسمی درباره طاعون، مقام‌های بهداشتی روسیه اقدامات احتیاطی گسترده‌ای را آغاز کردند.
حدود ۲۰۰ نفر که با کارمند جان‌باخته تماس داشتند، تحت مراقبت پزشکی قرار گرفتند. همچنین بیمارستانی در شهر شِلِخوف که این فرد در آن بستری بود، تحت محدودیت‌های قرنطینه‌ای قرار گرفت. مقام‌های محلی اعلام کردند که بیمارستان برای مدتی پذیرش و ترخیص بیماران را متوقف کرده است.
رئیس سازمان نظارت بر سلامت روسیه، روسپوترِبنادزور، نیز برای بررسی وضعیت به منطقه ایرکوتسک رفت و جلسه‌ای اضطراری با مقام‌های محلی برگزار کرد.
در عین حال، آزمایش‌های انجام‌شده روی افراد در تماس با بیمار تاکنون شواهدی از شیوع طاعون نشان نداده‌اند. طبق گزارش رویترز، در میان برخی افراد تحت بررسی، مواردی از کووید-۱۹ و یک ویروس مرتبط با سرماخوردگی شناسایی شده، اما مورد جدیدی از طاعون گزارش نشده است
آیا واقعاً طاعون ریوی در روسیه شیوع پیدا کرده است؟
تا زمان انتشار این گزارش، پاسخ قطعی «خیر» است؛ شیوع طاعون ریوی در روسیه به‌طور رسمی تأیید نشده است.
آنچه به‌طور رسمی می‌دانیم این است که یک کارمند مؤسسه تحقیقاتی ضدطاعون در سیبری پس از ابتلا به ذات‌الریه با منشأ نامشخص جان باخته و مقام‌های روسیه برای جلوگیری از احتمال انتشار یک بیماری عفونی، اقدامات پیشگیرانه انجام داده‌اند.
در مقابل، برخی گزارش‌های رسانه‌ای محلی مدعی شده‌اند که این فرد ممکن است به طاعون ریوی مبتلا بوده باشد. با این حال، این ادعا هنوز تأیید آزمایشگاهی و رسمی ندارد.
همین اختلاف میان گزارش‌های غیررسمی و اظهارات مقام‌های رسمی باعث شده آمریکا و اروپا نیز وضعیت را با دقت دنبال کنند.
اروپا و آمریکا چرا ماجرا را زیر نظر دارند؟
کمیسیون اروپا اعلام کرده است که وضعیت احتمالی طاعون ریوی در سیبری را «بسیار نزدیک» دنبال می‌کند و با کارشناسان مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها در ارتباط است.
با این حال، کمیسیون اروپا در حال حاضر قصد ندارد نشست اضطراری ویژه‌ای برگزار کند یا اقدامات فوق‌العاده‌ای در سطح اتحادیه اروپا به اجرا بگذارد.
مقام‌های آمریکایی نیز وضعیت را تحت نظر دارند. وزارت خارجه آمریکا و نهادهای بهداشتی این کشور در حال جمع‌آوری اطلاعات بیشتر درباره مرگ کارمند آزمایشگاه و اقدامات قرنطینه‌ای روسیه هستند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته است که واشنگتن وضعیت را از نزدیک دنبال می‌کند، اما آن را در شرایط فعلی دلیلی برای ایجاد هراس عمومی نمی‌داند.
این واکنش‌ها به معنای تأیید شیوع طاعون نیست؛ بلکه نشان می‌دهد نهادهای بهداشت عمومی می‌خواهند پیش از مشخص شدن علت دقیق بیماری، احتمال یک حادثه عفونی را بررسی کنند.
طاعون ریوی چیست و چرا این‌قدر جدی گرفته می‌شود؟
طاعون یک بیماری عفونی است که باکتری Yersinia pestis عامل آن محسوب می‌شود. این باکتری در طبیعت بیشتر در میان برخی پستانداران کوچک و کک‌های آلوده وجود دارد.
سازمان جهانی بهداشت سه شکل اصلی طاعون را معرفی می‌کند:
- طاعون خیارکی
- طاعون سپتی‌سمیک یا خونی
- طاعون ریوی
طاعون خیارکی رایج‌ترین شکل بیماری است و معمولاً با تورم دردناک غدد لنفاوی شناخته می‌شود. طاعون سپتی‌سمیک زمانی رخ می‌دهد که عفونت وارد جریان خون شود.
اما طاعون ریوی از نظر سرعت پیشرفت و امکان انتقال مستقیم بین انسان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
در این نوع بیماری، باکتری ریه‌ها را درگیر می‌کند و فرد می‌تواند از طریق ذرات تنفسی عفونی، به‌ویژه هنگام تماس نزدیک با فرد بیمار، بیماری را منتقل کند.
سازمان جهانی بهداشت می‌گوید دوره نهفتگی طاعون معمولاً بین یک تا هفت روز است و در طاعون ریوی می‌تواند بسیار کوتاه‌تر باشد. تشخیص سریع و آغاز درمان اهمیت حیاتی دارد.
علائم طاعون ریوی چیست؟
علائم طاعون ریوی می‌تواند نسبتاً سریع ظاهر شود. از جمله علائم مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تب و لرز
- ضعف شدید
- سردرد
- سرفه
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس
- تولید خلط
- و در موارد شدید، اختلال جدی در عملکرد تنفسی
البته وجود این علائم به‌تنهایی به معنی ابتلا به طاعون نیست؛ بیماری‌های تنفسی متعددی می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. تشخیص طاعون به بررسی پزشکی و آزمایشگاهی نیاز دارد.
آیا طاعون ریوی درمان دارد؟
بله. برخلاف تصویری که ممکن است از طاعون تاریخی یا «مرگ سیاه» در ذهن بسیاری از مردم وجود داشته باشد، طاعون امروزی یک بیماری قابل درمان با آنتی‌بیوتیک است، به‌خصوص اگر درمان خیلی زود آغاز شود.
سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که تشخیص سریع و شروع درمان می‌تواند جان بیمار را نجات دهد. در مقابل، طاعون ریوی درمان‌نشده می‌تواند در مدت کوتاهی بسیار خطرناک و مرگبار شود.
به همین دلیل، شناسایی سریع افراد در معرض تماس و آغاز مراقبت پزشکی در صورت وجود خطر احتمالی، یکی از مهم‌ترین اقدامات در چنین شرایطی است.
آیا طاعون می‌تواند دوباره مانند کرونا به یک پاندمی تبدیل شود؟
مقایسه مستقیم این حادثه با همه‌گیری کرونا در حال حاضر منطقی نیست.
اول از همه، هنوز شیوع طاعون ریوی در روسیه تأیید نشده است. دوم اینکه حتی اگر یک مورد طاعون ریوی تأیید شود، این موضوع به‌تنهایی به معنی شکل‌گیری یک پاندمی نیست.
گزارش رویترز به نقل از سازمان جهانی بهداشت می‌گوید بر اساس اطلاعات موجود، خطر برای عموم مردم در شرایط فعلی پایین ارزیابی شده است. همچنین تاکنون شواهدی از انتقال گسترده فردبه‌فرد گزارش نشده است.
البته طاعون ریوی به دلیل امکان انتقال از طریق ذرات تنفسی، بیماری‌ای است که کارشناسان بهداشت عمومی آن را جدی می‌گیرند. به همین دلیل، اگر آزمایش‌ها وجود Yersinia pestis را تأیید کنند، ردیابی تماس‌ها و مراقبت از افراد در معرض تماس اهمیت زیادی خواهد داشت.
وضعیت طاعون در سیبری روسیه چگونه است؟
طاعون کاملاً متعلق به کتاب‌های تاریخ نیست. باکتری Yersinia pestis همچنان در برخی مناطق جهان و در جمعیت حیوانات وحشی وجود دارد.
سیبری نیز از مناطقی است که این باکتری در حیات‌وحش آن وجود دارد و موارد انسانی طاعون، هرچند نادر، در برخی مناطق جهان همچنان رخ می‌دهد.
با این حال، شرایط امروز با دوران تاریخی شیوع «مرگ سیاه» تفاوت بسیار زیادی دارد. دسترسی به آنتی‌بیوتیک، امکانات تشخیصی، سیستم‌های مراقبت بیماری و روش‌های کنترل عفونت باعث شده است که طاعون در صورت تشخیص سریع، قابل مدیریت باشد.
آیا مردم اروپا یا سایر کشورها باید نگران باشند؟
بر اساس ارزیابی فعلی سازمان جهانی بهداشت، خطر برای عموم مردم پایین است و هیچ مدرکی از گسترش گسترده بیماری در خارج از منطقه ایرکوتسک ارائه نشده است.
اتحادیه اروپا نیز فعلاً اقدامات اضطراری ویژه‌ای اعلام نکرده و صرفاً روند اتفاقات را با دقت دنبال می‌کند.
بنابراین انتشار مطالبی با عنوان‌هایی مانند «طاعون دوباره جهان را فرا گرفت» یا «پاندمی جدید آغاز شد» با اطلاعات تأییدشده فعلی همخوانی ندارد.
آنچه اکنون وجود دارد، یک حادثه مشکوک و در حال بررسی است؛ نه یک همه‌گیری جهانی تأییدشده.
چرا شایعه شیوع طاعون این‌قدر سریع منتشر شد؟
ترکیب چند عامل باعث افزایش توجه عمومی به این پرونده شده است: مرگ یک کارمند جوان در مؤسسه‌ای تخصصی برای مطالعه طاعون، گزارش‌های تأییدنشده درباره شکستن لوله آزمایش، اعمال قرنطینه در یک بیمارستان و قرار گرفتن حدود ۲۰۰ نفر تحت مراقبت پزشکی.
این موارد در شبکه‌های اجتماعی خیلی سریع به روایت‌هایی درباره «نشت طاعون» و «آغاز یک پاندمی جدید» تبدیل شدند؛ در حالی که بخش مهمی از این ادعاها هنوز از سوی منابع رسمی تأیید نشده‌اند.
به همین دلیل، در چنین خبرهایی توجه به منبع اهمیت زیادی دارد. میان یک گزارش رسانه‌ای درباره «احتمال ابتلا» و نتیجه آزمایشگاهی تأییدشده تفاوت اساسی وجود دارد.
جمع‌بندی؛ واقعیت طاعون در روسیه چیست؟
ماجرای اخیر در سیبری بدون شک جدی است و مقام‌های روسیه و نهادهای بهداشت عمومی چند کشور آن را دنبال می‌کنند. یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون ایرکوتسک پس از ابتلا به ذات‌الریه با منشأ نامشخص جان خود را از دست داده و افراد زیادی که با او تماس داشته‌اند تحت مراقبت قرار گرفته‌اند.
در کنار این اتفاق، گزارش‌هایی درباره احتمال تماس او با باکتری طاعون در محیط آزمایشگاه منتشر شده است؛ اما این ادعا هنوز به‌طور رسمی تأیید نشده و مقام‌های روسیه ارتباط میان مرگ این فرد و فعالیت‌های آزمایشگاهی او را رد کرده‌اند.
سازمان جهانی بهداشت نیز بر اساس اطلاعات موجود، خطر برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است. بنابراین در شرایط فعلی، صحبت از «شیوع قطعی طاعون در روسیه» یا «شروع یک پاندمی جدید» زود است.
آنچه باید در روزهای آینده دنبال شود، نتیجه آزمایش‌های تکمیلی، وضعیت افرادی است که تحت مراقبت قرار گرفته‌اند و هرگونه گزارش رسمی درباره وجود یا نبود باکتری Yersinia pestis خواهد بود.
سوالات متداول
آیا طاعون در روسیه شیوع پیدا کرده است؟
تا زمان انتشار این گزارش، شیوع طاعون در روسیه به‌طور رسمی تأیید نشده است. یک کارمند مؤسسه تحقیقاتی ضدطاعون در سیبری بر اثر ذات‌الریه با منشأ نامشخص جان باخته و تحقیقات ادامه دارد.
آیا فرد جان‌باخته به طاعون ریوی مبتلا بوده است؟
علت دقیق مرگ هنوز به‌طور رسمی طاعون اعلام نشده است. گزارش‌هایی درباره احتمال طاعون ریوی منتشر شده، اما مقام‌های روسیه ارتباط بیماری با عوامل بیماری‌زای محل کار او را تأیید نکرده‌اند.
آیا طاعون ریوی از انسان به انسان منتقل می‌شود؟
بله. طاعون ریوی می‌تواند از طریق ذرات تنفسی عفونی و تماس نزدیک با فرد مبتلا منتقل شود.
آیا طاعون ریوی درمان دارد؟
بله. آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند طاعون را درمان کنند و شروع سریع درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.
آیا مردم اروپا یا آمریکا در معرض خطر هستند؟
بر اساس اطلاعات فعلی، خطر برای عموم مردم پایین ارزیابی شده و تاکنون شواهدی از انتشار گسترده بیماری در خارج از منطقه حادثه گزارش نشده است. با این حال، مقام‌های بهداشتی آمریکا و اروپا وضعیت را زیر نظر دارند.